Η αυξημένη πίεση στα μάτια, γνωστή ως αυξημένη ενδοφθάλμια πίεση, αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου για την εμφάνιση γλαυκώματος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με υψηλή πίεση στα μάτια έχει γλαύκωμα. Υπάρχουν άτομα με αυξημένη πίεση που δεν εμφανίζουν βλάβες στο οπτικό νεύρο, όπως υπάρχουν και ασθενείς που αναπτύσσουν γλαύκωμα παρότι οι μετρήσεις της πίεσής τους βρίσκονται μέσα στα συνηθισμένα όρια.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους. Το γλαύκωμα συχνά εξελίσσεται χωρίς πόνο ή εμφανή συμπτώματα και μπορεί να προκαλέσει μόνιμη απώλεια της όρασης εάν δεν διαγνωστεί και δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως.

Περιεχόμενα:
Τι είναι η ενδοφθάλμια πίεση;
Στο εσωτερικό του ματιού παράγεται συνεχώς ένα διαυγές υγρό, το υδατοειδές υγρό. Το υγρό αυτό τροφοδοτεί ορισμένες δομές του ματιού και στη συνέχεια απομακρύνεται μέσω ενός φυσικού αποχετευτικού συστήματος.
Η ενδοφθάλμια πίεση διατηρείται σε ισορροπία όταν η ποσότητα του υγρού που παράγεται είναι αντίστοιχη με την ποσότητα που αποχετεύεται.
Όταν το υγρό δεν απομακρύνεται με τον φυσιολογικό ρυθμό, αρχίζει να συσσωρεύεται και η πίεση μέσα στο μάτι αυξάνεται.
Η πίεση μετράται σε χιλιοστά στήλης υδραργύρου, δηλαδή σε mmHg, με μια εξέταση που ονομάζεται τονομέτρηση. Ως συνηθισμένο εύρος αναφέρονται συχνά οι τιμές από 10 έως 21 mmHg. Ωστόσο, τα όρια αυτά δεν είναι απόλυτα.
Μία τιμή πάνω από 21 mmHg δεν σημαίνει αυτόματα ότι υπάρχει γλαύκωμα, όπως και μία χαμηλότερη τιμή δεν αποκλείει απαραίτητα τη νόσο. Ο οφθαλμίατρος αξιολογεί την πίεση μαζί με την κατάσταση του οπτικού νεύρου, τα οπτικά πεδία, το πάχος του κερατοειδούς και την ανατομία του ματιού.
Οφθαλμική υπερτονία και γλαύκωμα: Ποια είναι η διαφορά;
Η οφθαλμική υπερτονία είναι η κατάσταση κατά την οποία καταγράφονται επανειλημμένα αυξημένες τιμές ενδοφθάλμιας πίεσης, χωρίς να έχουν ακόμη εντοπιστεί χαρακτηριστικές βλάβες στο οπτικό νεύρο ή στα οπτικά πεδία.
Το γλαύκωμα, αντίθετα, είναι μια ομάδα παθήσεων που προκαλούν προοδευτική βλάβη στο οπτικό νεύρο. Η αυξημένη πίεση αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου, αλλά δεν είναι το μοναδικό κριτήριο διάγνωσης.
Η μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης, όταν κρίνεται απαραίτητη από τον γιατρό, μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο εμφάνισης ή επιδείνωσης της βλάβης.
Γιατί οι ηλικιωμένοι χρειάζονται μεγαλύτερη προσοχή;
Η πιθανότητα εμφάνισης γλαυκώματος αυξάνεται με την ηλικία. Τα άτομα άνω των 60 ετών θεωρούνται ομάδα αυξημένου κινδύνου, ιδιαίτερα όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό γλαυκώματος ή άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες.
Παράλληλα, ένας ηλικιωμένος μπορεί:
- Να λαμβάνει πολλά διαφορετικά φάρμακα.
- Να χρησιμοποιεί κορτιζόνη για χρόνιες παθήσεις.
- Να δυσκολεύεται να βάλει σωστά τα οφθαλμικά κολλύρια.
- Να ξεχνά δόσεις ή προγραμματισμένα ραντεβού.
- Να θεωρεί τη σταδιακή επιδείνωση της όρασης φυσιολογική συνέπεια της ηλικίας.
- Να μην αντιληφθεί έγκαιρα τη μείωση της περιφερικής του όρασης.
Για αυτούς τους λόγους, η υποστήριξη από συγγενείς ή επαγγελματίες φροντιστές μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντική για την τήρηση της θεραπείας και την έγκαιρη αναγνώριση αλλαγών στην όραση.
Τι ανεβάζει την πίεση στα μάτια;
1. Η δυσκολία αποχέτευσης του υγρού
Η συχνότερη αιτία αύξησης της ενδοφθάλμιας πίεσης είναι η δυσκολία απομάκρυνσης του υδατοειδούς υγρού από το μάτι.
Στο γλαύκωμα ανοικτής γωνίας, που είναι η συχνότερη μορφή της νόσου, η γωνία αποχέτευσης παραμένει ανοικτή, αλλά το υγρό απομακρύνεται πιο αργά από όσο χρειάζεται. Η πίεση μπορεί έτσι να αυξάνεται σταδιακά, χωρίς να προκαλεί πόνο ή άλλα εμφανή συμπτώματα.
Σε άτομα με στενή ανατομική γωνία, η δίοδος αποχέτευσης μπορεί να περιοριστεί ή να κλείσει απότομα. Η κατάσταση αυτή μπορεί να προκαλέσει αιφνίδια και επικίνδυνη αύξηση της πίεσης.
2. Η ηλικία και η ανατομία του ματιού
Καθώς μεγαλώνουμε, οι δομές του ματιού μεταβάλλονται. Σε ορισμένα άτομα, οι αλλαγές αυτές μπορεί να δυσκολέψουν την αποχέτευση του υγρού.
Άτομα με υπερμετρωπία μπορεί να έχουν μικρότερο πρόσθιο θάλαμο και στενότερη γωνία αποχέτευσης. Αντίθετα, η υψηλή μυωπία έχει συσχετιστεί με μεγαλύτερη ευαισθησία του οπτικού νεύρου και αυξημένο κίνδυνο ορισμένων μορφών γλαυκώματος.
Η ανατομία του ματιού δεν μπορεί να αξιολογηθεί από τον ίδιο τον ασθενή. Χρειάζεται ειδική οφθαλμολογική εξέταση.
3. Η κληρονομικότητα
Άτομα με γονέα, αδελφό ή αδελφή που έχει διαγνωστεί με γλαύκωμα διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.
Το οικογενειακό ιστορικό δεν σημαίνει ότι κάποιος θα εμφανίσει οπωσδήποτε τη νόσο. Σημαίνει όμως ότι πρέπει να ενημερώσει τον οφθαλμίατρό του και να ακολουθεί το πρόγραμμα προληπτικών εξετάσεων που θα του προταθεί.
Η ηλικία άνω των 60 ετών και το οικογενειακό ιστορικό συγκαταλέγονται στους βασικούς παράγοντες αυξημένου κινδύνου.
4. Η κορτιζόνη
Τα κορτικοστεροειδή, γνωστά και ως κορτιζόνη, είναι η κατηγορία φαρμάκων που συνδέεται συχνότερα με την αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης.
Η κορτιζόνη μπορεί να χορηγείται με διαφορετικούς τρόπους:
- Ως οφθαλμικό κολλύριο.
- Ως χάπι.
- Ως ένεση.
- Ως εισπνεόμενο φάρμακο.
- Ως ρινικό σπρέι.
- Ως κρέμα ή αλοιφή.
- Ως ενδοφλέβια αγωγή.
Ο κίνδυνος δεν είναι ίδιος για κάθε μορφή, δόση και διάρκεια θεραπείας. Ορισμένοι άνθρωποι είναι επίσης πιο ευαίσθητοι στην επίδραση των στεροειδών.
Ένας ηλικιωμένος που χρησιμοποιεί κορτιζόνη για μεγάλο χρονικό διάστημα ή σε υψηλή δόση πρέπει να ενημερώνει τον οφθαλμίατρό του.
Η κορτιζόνη δεν πρέπει ποτέ να διακόπτεται απότομα χωρίς οδηγία του γιατρού που την έχει συνταγογραφήσει.
5. Ορισμένα άλλα φάρμακα
Ορισμένα φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν απότομη αύξηση της πίεσης σε ανθρώπους που έχουν στενή γωνία αποχέτευσης.
Σε αυτά μπορεί να περιλαμβάνονται ορισμένα:
- Αντικαταθλιπτικά.
- Αντιισταμινικά.
- Αποσυμφορητικά για το κρυολόγημα.
- Αντιχολινεργικά φάρμακα.
- Φάρμακα για τη νόσο Πάρκινσον.
- Φάρμακα για την ακράτεια.
- Αντιεπιληπτικά ή φάρμακα για την ημικρανία, όπως η τοπιραμάτη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα συγκεκριμένα φάρμακα είναι επικίνδυνα για όλους ή ότι πρέπει να διακοπούν.
Ο ηλικιωμένος ή ο φροντιστής του πρέπει να έχει ενημερωμένη λίστα με όλα τα φάρμακα, τα κολλύρια, τα εισπνεόμενα και τα μη συνταγογραφούμενα σκευάσματα που χρησιμοποιούνται. Η λίστα αυτή πρέπει να παρουσιάζεται στον οφθαλμίατρο και στους υπόλοιπους θεράποντες γιατρούς.
6. Τραυματισμοί, φλεγμονές και παθήσεις του ματιού
Ένας παλιός ή πρόσφατος τραυματισμός μπορεί να επηρεάσει το αποχετευτικό σύστημα του ματιού και να προκαλέσει αύξηση της πίεσης ακόμη και αρκετό διάστημα αργότερα.
Οφθαλμικές φλεγμονές, ορισμένες αγγειακές παθήσεις, προηγούμενες χειρουργικές επεμβάσεις και άλλες παθήσεις του ματιού μπορεί επίσης να οδηγήσουν σε δευτεροπαθές γλαύκωμα.
Για αυτόν τον λόγο, ο οφθαλμίατρος πρέπει να γνωρίζει το πλήρες ιστορικό του ασθενούς.
Επηρεάζει ο καφές την πίεση στα μάτια;
Η καφεΐνη μπορεί να προκαλέσει μικρή και προσωρινή αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης σε ορισμένα άτομα. Η επίδραση δεν είναι ίδια για όλους και δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος με οφθαλμική υπερτονία ή γλαύκωμα πρέπει να σταματήσει εντελώς τον καφέ.
Η μέτρια κατανάλωση συνήθως δεν αποτελεί λόγο ανησυχίας. Άτομα που καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες καφεΐνης ή έχουν ήδη διαγνωστεί με γλαύκωμα μπορούν να συζητήσουν το θέμα με τον οφθαλμίατρό τους.
Πρέπει οι ηλικιωμένοι να περιορίζουν το νερό;
Η φυσιολογική ενυδάτωση είναι απαραίτητη και δεν πρέπει να περιορίζεται για να μειωθεί η πίεση στα μάτια.
Η πολύ γρήγορη κατανάλωση εξαιρετικά μεγάλης ποσότητας νερού μπορεί να προκαλέσει προσωρινή μεταβολή της πίεσης. Αυτό όμως δεν αποτελεί λόγο να πίνει ένας ηλικιωμένος λιγότερο νερό από όσο χρειάζεται.
Ο περιορισμός υγρών χωρίς ιατρική οδηγία μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο αφυδάτωσης και άλλων προβλημάτων υγείας.
Μπορεί η άσκηση να αυξήσει την πίεση;
Η ήπια και μέτρια αερόβια άσκηση, όπως το περπάτημα, μπορεί να έχει θετική επίδραση στη γενική υγεία και να συμβάλλει σε προσωρινή μείωση της ενδοφθάλμιας πίεσης.
Αντίθετα, η άρση πολύ μεγάλου βάρους με κράτημα της αναπνοής μπορεί να προκαλέσει παροδική αύξηση της πίεσης κατά τη διάρκεια της προσπάθειας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι ηλικιωμένοι πρέπει να αποφεύγουν τις ασκήσεις ενδυνάμωσης. Η άσκηση πρέπει να προσαρμόζεται:
- Στη φυσική κατάσταση του ηλικιωμένου.
- Στις οδηγίες των γιατρών του.
- Στην ύπαρξη προχωρημένου γλαυκώματος.
- Στην ανάγκη σωστής αναπνοής κατά την προσπάθεια.
Επηρεάζουν το στρες και η στάση του σώματος;
Το έντονο στρες μπορεί να προκαλέσει προσωρινές μεταβολές στην ενδοφθάλμια πίεση και στην κυκλοφορία του αίματος. Δεν θεωρείται όμως από μόνο του κύρια αιτία οφθαλμικής υπερτονίας.
Η στάση του σώματος μπορεί επίσης να επηρεάζει προσωρινά την πίεση. Στάσεις στις οποίες το κεφάλι βρίσκεται χαμηλότερα από το σώμα, όπως ορισμένες ανεστραμμένες στάσεις γιόγκα, μπορεί να την αυξήσουν.
Παροδική αύξηση μπορεί επίσης να παρατηρηθεί όταν κάποιος κοιμάται μπρούμυτα ή πιέζει το μάτι πάνω στο μαξιλάρι. Δεν χρειάζεται, όμως, κάθε άνθρωπος να αλλάξει στάση ύπνου. Ασθενείς με προχωρημένο γλαύκωμα πρέπει να ζητούν εξατομικευμένες οδηγίες από τον οφθαλμίατρο.
Αρτηριακή πίεση και πίεση στα μάτια: Είναι το ίδιο;
Η αρτηριακή πίεση και η ενδοφθάλμια πίεση είναι δύο διαφορετικές μετρήσεις.
| Χαρακτηριστικό | Αρτηριακή πίεση | Ενδοφθάλμια πίεση |
|---|---|---|
| Τι μετρά | Την πίεση του αίματος μέσα στις αρτηρίες | Την πίεση του υγρού στο εσωτερικό του ματιού |
| Πώς μετράται | Με πιεσόμετρο | Με τονόμετρο |
| Τυπική μορφή τιμής | 120/80 mmHg | Μία τιμή, π.χ. 17 mmHg |
| Τι μπορεί να επηρεάσει | Καρδιά, εγκέφαλο, νεφρούς και αγγεία | Οπτικό νεύρο και όραση |
| Είναι η ίδια πάθηση; | Όχι | Όχι |
Η υψηλή αρτηριακή πίεση δεν σημαίνει αυτόματα ότι είναι υψηλή και η πίεση στα μάτια. Αντίστοιχα, κάποιος με φυσιολογική αρτηριακή πίεση μπορεί να εμφανίσει οφθαλμική υπερτονία ή γλαύκωμα.
Η αρτηριακή πίεση μπορεί, ωστόσο, να επηρεάζει την αιμάτωση του οπτικού νεύρου. Για αυτό οι δύο καταστάσεις αξιολογούνται συνολικά από τους θεράποντες γιατρούς.
Αυξάνουν οι οθόνες την πίεση στα μάτια;
Η χρήση κινητού, υπολογιστή ή τηλεόρασης δεν θεωρείται αποδεδειγμένη αιτία γλαυκώματος.
Η παρατεταμένη χρήση οθονών μπορεί να προκαλέσει:
- Ξηροφθαλμία.
- Τσούξιμο.
- Κόπωση.
- Πονοκέφαλο.
- Παροδική θόλωση.
- Δυσκολία εστίασης.
Τα συμπτώματα αυτά δεν πρέπει να συγχέονται αυτόματα με αυξημένη πίεση. Αν επιμένουν ή συνοδεύονται από αλλαγές στην όραση, χρειάζεται οφθαλμολογικός έλεγχος.
Ποια συμπτώματα μπορεί να προκαλέσει η υψηλή πίεση;
Η χρόνια αύξηση της ενδοφθάλμιας πίεσης και το γλαύκωμα ανοικτής γωνίας συνήθως δεν προκαλούν συμπτώματα στα αρχικά στάδια.
Ο ασθενής μπορεί να μη νιώθει:
- Πόνο.
- Τσούξιμο.
- Πίεση.
- Πονοκέφαλο.
- Θόλωση.
Η απουσία συμπτωμάτων δεν σημαίνει ότι τα μάτια είναι υγιή. Η διάγνωση γίνεται με προληπτικό οφθαλμολογικό έλεγχο.
Πότε η κατάσταση είναι επείγουσα;
Η απότομη αύξηση της πίεσης, όπως μπορεί να συμβεί σε οξύ γλαύκωμα κλειστής γωνίας, αποτελεί επείγον οφθαλμολογικό περιστατικό.
Χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση όταν εμφανιστούν ξαφνικά:
- Έντονος πόνος μέσα ή γύρω από το μάτι.
- Κόκκινο μάτι.
- Απότομη θόλωση ή μείωση της όρασης.
- Φωτοστέφανα ή χρωματιστοί κύκλοι γύρω από τα φώτα.
- Έντονος πονοκέφαλος.
- Ναυτία ή εμετός.
Σε αυτή την περίπτωση δεν περιμένουμε να περάσουν τα συμπτώματα και δεν προγραμματίζουμε ένα απλό μελλοντικό ραντεβού. Ο ασθενής χρειάζεται άμεση εξέταση σε εφημερεύον νοσοκομείο ή από οφθαλμίατρο.
Τι πρέπει να προσέχει ο φροντιστής στο σπίτι;
Ο συγγενής ή ο επαγγελματίας φροντιστής δεν αντικαθιστά τον γιατρό. Μπορεί όμως να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ασφαλή εφαρμογή της θεραπείας.
Ο φροντιστής μπορεί να ελέγχει:
- Αν τα κολλύρια χρησιμοποιούνται τις σωστές ώρες.
- Αν τοποθετούνται στο σωστό μάτι.
- Αν ο ηλικιωμένος δυσκολεύεται να ανοίξει ή να πιέσει το μπουκαλάκι.
- Αν οι σταγόνες καταλήγουν πράγματι μέσα στο μάτι.
- Αν τα κολλύρια εξαντλούνται πολύ νωρίς ή πολύ αργά.
- Αν υπάρχουν παρενέργειες, ερυθρότητα ή έντονος ερεθισμός.
- Αν έχει ξεκινήσει νέο φάρμακο ή κορτιζόνη.
- Αν τηρούνται τα προγραμματισμένα οφθαλμολογικά ραντεβού.
- Αν ο ηλικιωμένος σκοντάφτει, χτυπά σε έπιπλα ή δυσκολεύεται να δει αντικείμενα στο πλάι.
Όταν χρησιμοποιούνται περισσότερα από ένα διαφορετικά κολλύρια, ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός πρέπει να εξηγήσει πόσο διάστημα χρειάζεται να μεσολαβεί μεταξύ τους.
Η συνέπεια είναι κρίσιμη. Τα κολλύρια για το γλαύκωμα δεν αποκαθιστούν την όραση που έχει ήδη χαθεί, αλλά χρησιμοποιούνται για να μειώσουν την πίεση και να περιορίσουν την περαιτέρω βλάβη.
Κάθε πότε χρειάζεται οφθαλμολογικός έλεγχος;
Η απλή μέτρηση της πίεσης δεν αρκεί για να αποκλειστεί το γλαύκωμα.
Ένας ολοκληρωμένος έλεγχος μπορεί, ανάλογα με τον ασθενή, να περιλαμβάνει:
- Τονομέτρηση.
- Εξέταση του οπτικού νεύρου.
- Βυθοσκόπηση με διαστολή της κόρης.
- Εξέταση οπτικών πεδίων.
- Οπτική τομογραφία συνοχής, γνωστή ως OCT.
- Παχυμετρία του κερατοειδούς.
- Έλεγχο της γωνίας αποχέτευσης.
Η συχνότητα του ελέγχου καθορίζεται από τον οφθαλμίατρο. Άτομα άνω των 60 ετών, όσοι έχουν οικογενειακό ιστορικό ή άλλους παράγοντες κινδύνου μπορεί να χρειάζονται πλήρη εξέταση κάθε ένα έως δύο χρόνια ή συχνότερα, εφόσον το κρίνει ο γιατρός.
Πηγές:
Normal Eye Pressure by Age: Guide for Seniors – Liv Hospital
Life with Glaucoma – Glaucoma.org

